ابن مهلب ( نواده مهلب پسر محمد پسر شادى )

مقدمهء مصحح 11

مجمل التواريخ والقصص ( تصحيح ملك الشعراء بهار ) ( فارسى )

19 ) بجاى رها كردن - مثل ( بجاى بگذاشتن ) بمعنى ترك كردن آمده است مثال از ص 354 : « پس از آن خرّمه دين خواندندشان و مزدكى بجاى رها كردند » 20 ) بخشيدن - بمعنى تقسيم و توزيع مكرر ، مثال از ص 332 : « و آنچه بر اين عمارتها خرج بايست كرد بر مردم بخشيد چنان كه ديگر باز ماند از عمارت » يعنى : هزينهء عمارت بغداد را منصور ميان مردم توزيع كرد چنان كه پس از وضع خرج مبلغي هم زياد آورد ! 21 ) بخشيده - بمعنى قسمت شده مثال از ص 75 : « بزرجمهر نرد برسان فلك ساخت و گردش آن به كعبتين چون ماه و آفتاب و خانها بخشيده بران مثال » يعنى قسمت كرده بر مثال خانهاى ماه و آفتاب . 22 ) بداشتن - بمعنى برگماشتن و ايستانيدن ، مثال از ص 214 : « و سپاه جوق جوق پشتاپشت بداشتندى » ر ك : فقره 17 . 23 ) بداند - بمعنى باز جويد و تحقيق كند ( امر حاضر بصيغهء مغايب ) مثال از ص 73 : « قباد زرمهر را فرمود كه از نژاد دهقان بداند ، چون باز جستند از تخمهء افريدون بود » 24 ) برجاى مردن - بمعنى مردن فورى ، مثال از ص 268 « كاغذى زهر قاتل بخورد كه اگر اندكى از آن پيلى عظيم را دهند بر جاى بميرد » و اين تركيب در نثر پهلوى هم ديده شده و قديمست ، منجمله در كتاب « اندرز آذرباد مارسپندان » آمده است : « اگر تو افسون مار نيكو دانى زود زود دست بمار منه كه ترا نگزد و بر جاى ميراند - و اگر شناورى بسيار نيكو دانى زودزود در آب ستمبه مرو كت آب نبرد و بجاى بميرى » متنهاى پهلوى ص 68 طبع بمبئى . 25 ) بركارداشتن - بمعنى مشغول كردن ، مثال از ص 273 : « ابو المحجن بر اسپ سعد وقاص نشست با سلاح ، و سپاه عجم را بر كار داشت . . . و اگر نه وى بودى بيم هزيمت بودى مسلمانان را » 26 ) بلابه - بلايه - بمعنى زن بدكار ( ص 201 ) طبرى هم اين لغت را آورده است . 27 ) بودن - بمعنى گرديدن ، مثال از ص 248 : « درين وقت آيت آمد در تحريم خمر ، و شراب حرام بود » يعنى حرام گرديد ، يا حرام شد . 28 ) ببودن ماضى مؤكد مستمر و بمعني توقف كردن و امتداد عمل - و بباشم در معنى مضارعى از همان فعل . . ر ك صفحات : 325 - 320 - 339 - 475 . 29 ) بعد ما كه - بمعنى ( بعد از آن كه - علاوه بر آنكه ) - مثال : « به حكم آنكه در كتابهاى دارس ديده بوديم ياد كرديم بعد ما كه مغان چنين گويند » ( ص 38 ) و اين تركيب در كتب و اشعار عهد سلجوقى و خوارزمى يافت مىشود ، ولى در اين كتاب بيش از ؟ يك نوبت ظاهرا نيامده است .